वाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषा व तामाङ भाय्यात सरकारी ज्याखँय् छय्लेत सिफारिस

वाग्मती प्रदेशय् नेपालभाषा व तामाङ भाय्यात सरकारी ज्याखँय् छय्लेत सिफारिस


भदौ २२ -  संविधानया कार्यान्वयनया झ्वलय् गठन जूगु भाषा आयोगं सरकारी ज्याखँया भाय्या आधार निर्धारण यानाः नेपाल सरकारयात भाय् सम्बन्धी सिफारिस याःगु दु। आयोगया छगू महत्त्वपूर्ण कार्यभार कथं कयातःगु थ्व सिफारिससहितया प्रतिवेदन म्हिगः सोमवाः प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारय् प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवायात आयोगया अध्यक्ष डा लवदेव अवस्थीइ लःल्हानादिगु खः। प्रधानमन्त्री देउवां आयोगं इलय् फुक्कं भाय्याबारे अध्ययन, अनुसन्धन व विश्लेषण यानाः सिफारिस यागुलिं आयोगप्रति सन्तोष व्यक्त यानादिल।

नेपाःया संविधानया धारा २८७ य् दुगु व्यवस्थाकथं २०७३ भदौ २३ गते गठन जूगु आयोगं ५ दँ दुने सरकारी ज्याखँया भाय्या सिफारिस यायेगु मुख्य कार्यादेश काःगु खः ।

आयोगं प्रदेशया सरकारी ज्याखँया भाय्या सम्बन्धय् संविधानया धारा ७ (२) कथं प्रदेशं नेपाली भाय्नापं थःगु प्रदेशदुने बहुसङ्ख्यक नागरिकं नवाइगु छगू वा छगूलिं मल्याकं मेगु राष्ट्रभाषायात कानुनकथं प्रदेशया सरकारी ज्याखँया भाय्, मेगु राष्ट्रभाषायात प्रदेश कानुनकथं प्रदेशया सरकारी ज्याखँया भाय् निर्धारण यायेफइगु यानाः संविधानय् व्यवस्था यानातःगु दु।

आयोगं सिफारिस याबलय् अधिक जनसङ्ख्याया आधार, स्तरगत भाषा योजनाया सैद्धान्तिक आधार, लेखन प्रणाली, अभिलेखन, आधारभूत सेवाया आधार, शिक्षाया माध्यम भाषाया आधार, वक्ताया सघनता व विस्तार, भाषिक जीवन्तता, सञ्चार प्रयोग, प्रविधिउन्मुख भाषा, भाषाया वक्ता व भाषिक समुदाय थज्याःगुयात आधार काःगु खः।

सिफारिसकथं वाग्मती प्रदेशया लागि १८.३२ प्रतिशतं नवाइगु तामाङ व १२.३० प्रतिशतं नवाइगु नेपालभाषायात ज्याखँया भाय्या रूपय् सिफारिस याःगु दु। थ्व प्रदेशय् नेपाली भाय् नवाइपिं ५७.४२ प्रतिशत दु ।

अथेहे प्रदेश ल्याः १ य् छगू प्रतिशतं मल्याकं नवाइपिं दूगु १४ राष्ट्रभाषामध्ये मैथिली व लिम्बू भाषायात सरकारी ज्याखँया भाय्या रूपय् हयेत सुझाव ब्यूगु दु । थ्व प्रदेशय् नेपाली ४३.०७, मैथिली ११.१९ व लिम्बूू भाय् ७.३१ प्रतिशत नवाइपिं दु।

प्रदेश ल्याः २ या लागि मैथिली, भोजपुरी व बज्जिका भाय्यात सरकारी ज्याखँया भाय्या रूपय् हयेत सिफारिस याःगु दु। थ्व प्रदेशय् मैथिली ४५.३०, भोजपुरी १८.५८, बज्जिका १४.६५ व नेपाली भाय्या ६.६७ प्रतिशत वक्ता ल्याः दु।

गण्डकी प्रदेशया लागि ९.०३ प्रतिशतं नवाइगु मगर भाषा, ७.८५ प्रतिशतं नवाइगु गुरुङ, ७.०७ प्रतिशतं नवाइगु भोजपुरीयात सिफारिस याःगु दु। थ्व प्रदेशय् ६७.८८ प्रतिशत नेपाली भाय् नवाइपिं दु।

लुम्बिनी प्रदेशया लागि १३.१५ प्रतिशतं नवाइगु थारु व ११.५२ प्रतिशतं नवाइगु अवधी भाय्यात सिफारिस याःगु दु। थ्व प्रदेशय् नेपाली भाय् नवाइपिं ५४.७० प्रतिशत दु । कर्णाली प्रदेशय् नेपालीबाहेक छगू जक राष्ट्रभाषा दुगु मगर भाय्यात सिफारिस याःगु दु। थन मगर भाय् नवाइपिं २ दशमलव २६ प्रतिशत दुसाः नेपाली भाय् नवाइपिं दकलें यक्व ९५.१४ प्रतिशत दु । सुदूरपश्चिम प्रदेशय् ३०.४५ प्रतिशतं नवाइगु डोट्याली व १७.०१ प्रतिशतं नवाइगु थारु भाय्यात सरकारी ज्याखँया भाय्या रूपय् विकास यायेत सुझाव ब्यूगु दु।

थ्व प्रदेशय् नेपाली भाय् नवाइपिं ३०.१८ प्रतिशत दु । आयोगं पालिकां नं क्वःछिनातःगु आधारय् सरकारी ज्याखँया भाय्या रूपय् कार्यान्वयन यायेफइगु न्ह्यथंगु अध्यक्ष डा अवस्थीइ धयादिल।

सिफारिससहितया प्रतिवेदन तयार यायेत विज्ञ वैरागी काइँला, डा जगमान गुरुङ, प्रा हृदयरत्न बज्राचार्य, प्रा अम्बरराज जोशी, प्रा योगेन्द्रप्रसाद यादव, प्रा चूडामणि बन्धु, प्रा तेजरत्न कंसाकार, प्रा माधवप्रसाद पोखरेल, प्रा नोवलकिशोर राई, प्रा जीवेन्द्रदेव गिरी, प्रा दानराज रेग्मी, प्रा दुविनन्द ढकाल, डा बलराम प्रसाईं व डा रुद्रलक्ष्मी श्रेष्ठ दुथ्यागु सल्लाहकार समूह दयेकूगु खः। थ्वनापं उच्चस्तरीय प्रदेशगत प्रतिवेदन मस्यौदा समिति नं गठन याःगु खः।

आयोगं अङ्ग्रेजी भाय्या प्रभावं यानाः नेपालय् सरकारी ज्याखँया भाय् व मेमेगु राष्ट्रभाषा कमजोर स्थितिसहितया ५ क्वःगु वार्षिक प्रतिवेदन २०७८ आइतवाः राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीयात लःल्हागु खः।

सरकारी ज्याखँया लागि गूगु प्रदेशय् गूगु भाय् सिफारिस  

प्रदेश ल्याः १        मैथिली व लिम्बू

प्रदेश ल्याः २        मैथिली, भोजपुरी व बज्जिका

वाग्मती              नेपालभाषा व तामाङ 

गण्डकी            मगर, गुरुङ व भोजपुरी

लुम्बिनी           थारु व अवधी

कर्णाली            मगर

सुदूरपश्चिम    डोट्याली व थारु